“Wat zeg je dan?” Iedereen heeft het vroeger wel eens te horen gekregen, en menig ouder zegt het nu zelf als een lief glimlachend kind iets krijgt en geacht wordt ook verbaal dankbaar te zijn. Of uit het liedje van Doe Maar: “Spreek met twee woorden, stel je netjes voor… en zeg U!” Een goed taalgebruik is weliswaar tijdsgebonden, maar tegelijkertijd van alle tijden. Daarom is het goed om eens stil te staan bij de woordkeuze in je eigen communicatie.

Taalevolutie heeft voor- en nadelen en voor- en tegenstanders. Persoonlijk hecht ik waarde aan onze woordenschat en veel van de taalregels. De vele Engelse termen hoeven voor mij dan weer niet zo (je ontkomt er in ons vak nauwelijks aan), maar ik zie de invloed van bijvoorbeeld straattaal juist wel weer als verrijking. Toch kan ik van iets als ‘me moeder’ licht ontvlambaar worden. Kortom, het is ietwat subjectief.

Anders wordt het wanneer taal kwetsend of zelfs discriminerend is. De bond tegen het vloeken waarschuwt al jarenlang tegen het effect van grof taalgebruik, een kantinejuffrouw haalde onlangs het nieuws met haar strijd tegen de misbruik van ‘kanker’ als bijvoeglijk naamwoord en in 2006 veranderde fabrikant Buys de naam van het bekende gebakje negerzoen. Dat laatste bleek een commerciële actie met voordelige bijvangst, maar het idee is hopelijk duidelijk: taalgebruik bepaalt hoe we naar dingen kijken. Hierdoor krijgt ook inclusief taalgebruik steeds meer aandacht. Terecht, want er zitten, vaak onbewust, nog steeds heel veel op z’n minst rare bewoordingen in onze taal. Daarom mag zigeunersaus inmiddels niet meer, en liggen blanke vla en jodenkoeken onder het vergrootglas. 

Maar het gaat niet alleen over lekkernijen. Onlangs kreeg ik van een klant een lijstje met nieuw te gebruiken termen. Pas toen ik het overzicht las, besefte ik dat we al die jaren termen gebruiken die op z’n zachtst gezegd vragen oproepen:
Whitelist → Allowlist
Blacklist → Denylist/blocklist
Master drive → Primary, main, principal
Slave drive → Secondary, replica, agent

Deze termen worden in de IT volop gebruikt, en het zal even duren voordat we zijn overgestapt, maar ik kan me goed inbeelden dat mensen moeite hebben met deze termen. Bovendien zijn vooral bij whitelisten en blacklisten de alternatieven duidelijker en beter. Als we dan toch kleuren (hadden) willen gebruiken, zou Greenlist en Redlist duidelijker zijn geweest, aangezien dat veel voorkomende kleuren zijn om iets te stoppen of juist door te laten gaan. Maar waarom omschrijven als je het gewoon kan benoemen? Verschillende bedrijven en instanties zijn inmiddels overgestapt, het is wachten op de rest.

Ik ben blij met klanten die niet alleen aan een heldere communicatie over hun bedrijf en producten werken – waar wij uiteraard een belangrijke rol in spelen – maar verder kijken dan hun eigen business. Uiteraard, ook hier kunnen commerciële belangen een rol spelen, maar is dat een slechte reden om iets niet te doen? Het einde van het jaar is in zicht, tijd om nieuwe plannen te maken voor komend jaar. Neem daarin de huidige communicatie eens onder de loep en kijk naar de veelgebruikte termen. Kijk ernaar met een transparante blik, en wees kritisch. Het zijn wellicht kleine stapjes, maar het zou de beeldvorming van je bedrijf zomaar eens in positieve zin kunnen verbeteren.