In Artis werd afgelopen weekend een babyolifant geboren. Een olifant, dus geen Ollie, Madiba, Trump of een andere liefkozende verwijzing naar iets met flaporen of een lange slurf. De reden: antropomorfisering voorkomen. Maar dat is nog niet zo gemakkelijk, karaktermoord plegen op een mogelijke publiekslieveling.  

Aan de geboorte van een Aziatische olifant hebben de verzorgers in Artis weinig werk, zo blijkt uit een artikel in de Volkskrant. In een minuut of twee was de bevalling achter de rug en kon moeder Thong Tai – dat bekt ook al niet al te lekker – even rustig ademhalen na een dracht van 631 dagen. De marketingafdeling draaide die nacht wel op volle toeren. De tijdlijn op de website moest worden bijgewerkt, er waren beelden van het bijzondere moment voor verspreiding via sociale media en er werd een sms-geboortebericht uitgestuurd. Hier hadden 1.654 mensen zich voor aangemeld, kosten: 2 euro. De video van de vliegensvlugge geboorte is inmiddels meer dan 93.000 keer bekeken op Youtube.  

Heldenonthaal

Ondanks de grote belangstelling wil Artis-directeur Haig Balian niets weten van een heldenonthaal. “Een olifant is geen ster zoals Beyonce,” tekent Trouw op. Het is niet de bedoeling dat kinderen in een dierentuin op zoek gaan naar ‘boze Bas’ en ‘lange Lies’, maar weten wat een gorilla of een giraffe is en welk ecosysteem daarbij hoort. Het toeschrijven van menselijke eigenschappen aan dieren, ook wel antropomorfisme, helpt het educatieve karakter van een dierentuin niet, aldus de beleidsmakers van Artis. Met andere woorden, een dier heeft geen herkenbare roepnaam nodig. Althans, niet in de officiële berichtgeving van Artis. De verzorgers hebben de jongste telg al wel Sanuk gedoopt, naar de regio waar de olifant vandaan komt.

 

Slurf op de grond

Het wordt voor Artis nog een flinke klus om ook het publiek goed af te richten. Vorig jaar stierf de 4-jarige Mumba, de halfbroer van nieuwe babyolifant. In het AD het volgende aangrijpende bericht: ‘Maandagochtend troffen de verzorgers Mumba aan met de kop omlaag en de slurf op de grond. Haar ogen waren waterig en ze wilde weinig eten.’ En in het Ouwehands Dierenpark ‘vertelt een olifant’ volgens De Gelderlander dat er best over de dood gesproken mag worden. Samen met uitvaartonderneming Yarden organiseert het dierenpark een programma over dood en rouw voor basisschoolkinderen in, jawel, het olifantenverblijf.

Liefde voor het dier

De poging van Artis om de olifant te ontmenselijken is moedig en principieel, maar gezien de rol en functie van de dierentuin wellicht wat pretentieus. Dierentuinen hebben een educatieve rol, en moeten door het daadwerkelijke contact tussen mens en dier de mens ervan overtuigen dat het de moeite waard is de natuur, het milieu en dieren te beschermen. Daar is commitment voor nodig, enthousiasme en – vanzelfsprekend – geld. Die zaken komen alleen als mensen enthousiast raken. En wat werkt nu beter om mensen enthousiast te krijgen dan het opbouwen van een zo warm en hecht mogelijke relatie tussen de bezoekers en de dieren. Een leuke naam en een beminnelijk karakter en uiterlijk zijn daarbij belangrijke factoren, evenals de aaibaarheid.

Knut

Dat een goed gemanagede verpersoonlijking beter uitwerkt voor alle door Artis gestelde doelen, dan de nu gekozen afstandelijkheid en anonimisering van het olifantje, is ooit bewezen door Knut. Jarenlang was Knut de nationale knuffelijsbeer van Duitsland. Knut was tijdens zijn leven een enorme publiekstrekker in de dierentuin van Berlijn. Bezoekers kwamen in drommen af op het ijsbeertje, dat kort na zijn geboorte door zijn moeder was verstoten en door het personeel van de dierentuin werd grootgebracht. Zijn populariteit leidde tot een wereldwijde ‘Knutmanie’, compleet met speelgoed-Knutjes, media-aandacht, dvd’s en boeken. De dierentuin zag de inkomsten met circa 5 miljoen euro stijgen en verwelkomde maar liefst 30 procent meer bezoekers! Reputatie en branding gaan hierbij hand in hand.

Reputatie en merkbeleving

Knut bleek een succesvol en zeer geliefd merk. Hij kon zich op die manier ook onderscheiden van andere ijsberen, zoals ook een olifantje met een leuke naam zich kan onderscheiden van de generieke olifanten. Olifanten kun je in meer dierentuinen zien. Maar Sanuk alleen in Artis. Met een naam wordt de olifant aantrekkelijker, en creëer je meer bereik, meer enthousiasme, meer geld, meer natuurbeschermers en kun je als dierentuin tenminste nog rechtvaardigen dat je dieren in gevangenschap houdt…  

Mocht Sanuk overigens ooit overlijden aan een virus of bevallen van een gezonde zoon, dan zal er – met uitzondering wellicht van het jaarverslag van Artis – toch wel weer in menselijke termen worden gereageerd. En zelfs quasi anoniem blijkt het olifantje al populair. De kleine olifant heeft namelijk al een eerste commercieel succesje geboekt: de opbrengst van de sms-actie komt ten goede aan het nieuwe buitenverblijf.